Tomarza, Kayseri’nin güneydoğusunda yer alan; tarihî geçmişi, doğal mağaraları, kaya yerleşimleri, geleneksel kültürü ve tarım-hayvancılık potansiyeliyle öne çıkan ilçelerinden biridir. Kayseri şehir merkezine yaklaşık 55 kilometre uzaklıkta bulunan Tomarza, Avşar Türkmen kültürünün güçlü şekilde yaşatıldığı, Dadaloğlu ve İncili Çavuş gibi önemli kültürel şahsiyetlerle anılan özel bir Anadolu ilçesidir.
Dağlık coğrafyası, geniş yaylaları, tarihî kalıntıları ve sakin kırsal yaşamıyla Tomarza; doğa, kültür ve tarih gezileri yapmak isteyenler için keşfedilmeye değer rotalardan biridir.
Tomarza Hakkında Genel Bilgi
Tomarza, Kayseri’nin Orta Kızılırmak Bölümü’nde yer alan geniş yüzölçümlü ilçelerinden biridir.
Genel özellikleri:
- İlçe statüsü: 1953
- Kayseri merkeze uzaklığı: Yaklaşık 55 km
- Rakım: Yaklaşık 1.330-1.400 metre
- Yüzölçümü: Yaklaşık 1.450 km²
- Komşuları: Develi, Talas, Bünyan, Pınarbaşı, Sarız ve Adana’nın Tufanbeyli ilçesi
İlçe; geniş tarım alanları, yüksek yaylaları ve doğal kaynaklarıyla geleneksel Anadolu yaşamının önemli örneklerinden birini korumaktadır.
Tomarza’nın Tarihi
Tomarza’nın tarihi Kayseri’nin eski yerleşim tarihiyle paralellik göstermektedir. İlçe çevresinde bulunan arkeolojik buluntular, bölgenin ilk çağlardan itibaren yerleşim alanı olduğunu göstermektedir. Kayseri müzelerinde sergilenen bazı hayvan figürleri, kabartmalar ve eski dönemlere ait eserler bölgenin tarihî geçmişine ışık tutmaktadır.
Tarih boyunca bölge;
- Kapadokyalılar,
- Persler,
- Büyük İskender’in Makedonya İmparatorluğu,
- Romalılar,
- Bizanslılar
tarafından yönetilmiştir. 1071 Malazgirt Zaferi sonrası Türklerin Anadolu’ya yerleşmesiyle birlikte bölgeye özellikle Avşar Türkmenleri yerleşmiştir.
Osmanlı döneminde Develi’ye bağlı bir yerleşim olan Tomarza, 1953 yılında Develi’den ayrılarak bağımsız ilçe olmuştur.
Tomarza’nın Kültürel Kimliği
Tomarza, özellikle Avşar Türkmen kültürü ile tanınmaktadır.
İlçe;
- halk ozanları,
- geleneksel türküler,
- düğün kültürü,
- el sanatları,
- yayla yaşamı
bakımından zengin bir kültürel mirasa sahiptir.
Türk halk edebiyatının önemli isimlerinden Dadaloğlu, Tomarza çevresiyle güçlü şekilde ilişkilendirilir. Dadaloğlu adına her yıl kültürel etkinlikler düzenlenmektedir. Ayrıca Osmanlı döneminin ünlü nüktedanlarından İncili Çavuş da Tomarza ile anılan önemli isimlerdendir.
Coğrafi Konumu
Tomarza;
- Kuzeyde: Talas ve Bünyan
- Batıda: Develi
- Doğuda: Pınarbaşı ve Sarız
- Güneyde: Adana Tufanbeyli
ile çevrilidir.
İlçenin doğal yapısını;
- dağlık alanlar,
- yaylalar,
- vadiler,
- mağaralar,
- kaya oluşumları
oluşturmaktadır.
İklim
Tomarza’da karasal iklim hâkimdir.
- Yazlar sıcak ve kurak,
- Kışlar soğuk ve kar yağışlı,
- İlkbahar dönemleri yağışlı ve yeşil,
- Sonbahar ayları serin geçmektedir.
Yüksek rakımı nedeniyle yaz aylarında serin havasıyla dikkat çeker.
Tomarza’da Gezilecek Yerler
1. Tomarza Mağaraları
Tomarza’nın en dikkat çekici doğal ve tarihî değerlerinden biri mağaralarıdır.
İlçe çevresinde;
- Saraycık,
- Sümengen Dağları,
- İncili,
- Ekinli,
- Kuşcağız,
- Kömür,
- Emiruşağı
bölgelerinde çeşitli mağara oluşumları bulunmaktadır. Bu mağaraların bazıları birbirleriyle bağlantılı yapılar göstermekte ve geçmişte barınma veya korunma amacıyla kullanılmış olabileceği düşünülmektedir.
2. Emiruşağı Yeraltı Şehri
Emiruşağı bölgesinde bulunan yeraltı şehri, Tomarza’nın en önemli arkeolojik değerlerinden biridir.
Kayalara oyulan bölümler;
- yaşam alanları,
- depolar,
- geçiş yolları
gibi özellikler taşımaktadır. Bölgede yapılan araştırmalar, Tomarza’nın Kapadokya kültür coğrafyasıyla bağlantısını göstermektedir.
3. Tomarza Kilisesi
İlçe merkezinde bulunan Tomarza Kilisesi, 19. yüzyıl sonlarına ait tarihî yapılardan biridir.
Taş mimarisiyle dikkat çeken yapı, geçmişte bölgede yaşayan farklı kültürlerin izlerini yansıtan önemli eserlerden biridir.
4. Kaya Mezarları
Kömür Mahallesi çevresinde bulunan kaya mezarları, bölgenin eski dönemlerde yerleşim gördüğünü gösteren önemli kalıntılar arasındadır. Kayalara oyulmuş mezar yapıları tarih meraklıları için ilgi çekici duraklardır.
5. Kale Kalıntıları
Tomarza çevresinde çeşitli kale kalıntıları bulunmaktadır.
Özellikle;
- Kale Mahallesi çevresi,
- Pusatlı bölgesi
tarihî savunma yapıları açısından önem taşır. Bazı alanlarda kayalara oyulmuş odacıklar ve eski yerleşim izleri görülmektedir.
6. Saraycık Harabeleri
Saraycık bölgesinde bulunan kalıntılar, geçmiş dönemlere ait yerleşim izlerini taşımaktadır. Günümüze sınırlı kalıntılar ulaşmış olsa da bölge tarih araştırmaları açısından önemlidir.
Tomarza’da Yapılabilecek Aktiviteler
Tomarza ziyaretinde:
- Tarihî mağaraları keşfedebilirsiniz.
- Yeraltı şehrini ziyaret edebilirsiniz.
- Doğa yürüyüşleri yapabilirsiniz.
- Yaylalarda kamp kurabilirsiniz.
- Kaya oluşumlarını fotoğraflayabilirsiniz.
- Köyleri gezerek Avşar kültürünü tanıyabilirsiniz.
- Yerel ürünlerden satın alabilirsiniz.
- Geleneksel etkinliklere katılabilirsiniz.
Yöresel Lezzetler
Tomarza mutfağı, Kayseri ve Avşar kültürünün birleşimini yansıtır.
Öne çıkan lezzetler:
- Kayseri mantısı
- Yağlama
- Pastırma
- Sucuk
- Nevzine tatlısı
- Katmer
- Tandır yemekleri
- Sac böreği
- Köy ekmeği
- Doğal peynir çeşitleri
- Tereyağı
- Bal
Özellikle köy ürünleri ve geleneksel hamur işleri ilçenin gastronomik değerleri arasındadır.
Ekonomi
Tomarza ekonomisinin temelini tarım ve hayvancılık oluşturur. İlçede geniş tarım ve mera alanları bulunmaktadır.
Başlıca ekonomik faaliyetler:
- Buğday üretimi
- Arpa üretimi
- Şeker pancarı
- Yem bitkileri
- Büyükbaş hayvancılık
- Küçükbaş hayvancılık
- Süt üretimi
Geniş mera alanları nedeniyle hayvancılık önemli bir geçim kaynağıdır.
Konaklama
Tomarza’da konaklama seçenekleri sınırlıdır.
Alternatifler:
- İlçe merkezindeki küçük konaklama tesisleri
- Misafirhaneler
- Köy konaklamaları
- Kamp alanları
Daha fazla otel seçeneği için Kayseri şehir merkezi tercih edilebilir.
Ulaşım
Tomarza, Kayseri şehir merkezine yaklaşık 55 kilometre uzaklıktadır.
Ulaşım seçenekleri:
- Özel araç
- İlçe otobüsleri
- Minibüs seferleri
Kayseri üzerinden ulaşım kolaydır. İlçe, Develi ve güney ilçelerine bağlanan yollar üzerinde yer almaktadır.
Tomarza’ya Ne Zaman Gidilir?
İlkbahar (Nisan-Haziran)
- Doğa yürüyüşleri
- Yeşil alanlar
- Mağara gezileri için uygundur.
Yaz (Haziran-Ağustos)
- Yayla gezileri
- Köy ziyaretleri
- Açık hava etkinlikleri için idealdir.
Sonbahar (Eylül-Ekim)
- Fotoğrafçılık ve kültür gezileri için güzel dönemdir.
Yakın Gezilecek Yerler
Tomarza gezisi sırasında:
- Develi
- Pınarbaşı
- Sarız
- Talas
- Erciyes Dağı
- Kayseri şehir merkezi
- Kapuzbaşı Şelaleleri
ziyaret edilebilir.
Tomarza’nın Öne Çıkan Değerleri
- Emiruşağı Yeraltı Şehri
- Tarihî mağaralar
- Kaya mezarları
- Tomarza Kilisesi
- Kale kalıntıları
- Saraycık Harabeleri
- Dadaloğlu kültürü
- Avşar Türkmen mirası
- Yayla yaşamı
- Tarım ve hayvancılık kültürü
Tomarza, Kayseri’nin tarihî ve kültürel zenginliği yüksek, ancak turizm açısından henüz yeterince keşfedilmemiş ilçelerinden biridir. Yeraltı şehirleri, mağaraları, kaya mezarları, Avşar kültürü ve doğal güzellikleriyle ziyaretçilerine farklı bir Anadolu deneyimi sunar. Tarih, doğa ve geleneksel yaşamı bir arada görmek isteyen gezginler için Tomarza, Kayseri’nin mutlaka keşfedilmesi gereken özel rotalarından biridir.