Hatay’ın kuzeyinde, İskenderun Körfezi’nin doğu kıyısında yer alan Payas, tarih boyunca Anadolu ile Suriye ve Ortadoğu arasındaki önemli geçiş yollarından biri üzerinde bulunmuştur. Bu stratejik konum, ilçeye özellikle Osmanlı döneminde büyük önem kazandırmıştır. Günümüzde Payas’ın en önemli turistik değerleri arasında Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi, Payas Kalesi ve Cin Kulesi bulunur.
1. Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi
Payas Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi, Payas’ın en önemli tarihi yapısı ve ilçenin simgesidir.
Mimar Sinan tarafından 16. yüzyılda inşa edilen külliye; kervansaray, cami, hamam, medrese, imaret ve dükkânlardan oluşan büyük bir menzil külliyesi olarak tasarlanmıştır. İstanbul ile Mekke arasındaki hac ve ticaret yolunda seyahat edenlerin konaklama, ibadet, alışveriş ve güvenlik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kullanılmıştır.
Külliyenin geniş avlusu, taş duvarları ve tarihi çarşı bölümü özellikle fotoğrafçılık açısından oldukça etkileyicidir.
2. Payas Kalesi
Payas Fortress, külliyenin hemen yanında bulunan ve ilçenin en dikkat çekici tarihi yapılarından biridir.
Mevcut kale, Osmanlı döneminde 1567–1571 yılları arasında yeniden inşa edilmiştir. Hendekle çevrili kale, sekiz kulesi ve köprülü giriş sistemiyle dikkat çeker. Osmanlı döneminde hac yolu ve bölgedeki ulaşım güvenliğinin sağlanmasında önemli bir görev üstlenmiştir.
Kalede görülebilecekler:
- Kale surları
- Savunma kuleleri
- Hendek
- Taş köprü
- Tarihi iç mekânlar
- Çevredeki eski Payas dokusu
3. Cin Kulesi
Cin Kule, Payas’ın deniz kıyısına yakın yüksek bölümünde bulunan tarihi bir gözetleme kulesidir.
Kulenin Haçlılar veya Cenevizliler döneminde yapılmış olabileceği düşünülmektedir. Osmanlı döneminde ise Payas limanının güvenliğini sağlamak amacıyla kullanılmıştır. Hatay Valiliği, kulenin limanı korumak amacıyla 1577 yılında inşa edildiğini belirtmektedir.
Kulenin bulunduğu yüksek noktadan çevredeki kıyı ve Payas manzarası izlenebilir.
4. Payas Limanı
Payas Limanı, ilçenin tarih boyunca sahip olduğu stratejik önemin temel nedenlerinden biridir.
Osmanlı döneminde liman hem ticaret hem de askeri lojistik açısından kullanılmış; özellikle doğuya düzenlenen seferlerde önemli bir ikmal noktası olmuştur. IV. Murad’ın Bağdat Seferi sırasında da Payas Limanı’nın lojistik amaçlarla kullanıldığı belirtilmektedir.
Bugün liman ve kıyı çevresi, Payas’ın denizle ilişkisini görmek açısından değerlendirilebilir.
5. Payas Sahili
Payas’ın Akdeniz kıyısındaki sahil kesimi, tarihi geziye kısa bir deniz molası eklemek isteyenler için uygundur.
Özellikle akşam saatlerinde sahil boyunca yürüyüş yapmak ve İskenderun Körfezi manzarasını izlemek keyiflidir.
6. Karacami Mahallesi ve Tarihi Çarşı
Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi’nin çevresindeki Karacami bölgesi, Payas’ın tarihi atmosferini en iyi hissedebileceğiniz yerlerden biridir.
Eski çarşı dokusu, külliyenin dükkânları, kale ve caminin birbirine yakın olması sayesinde burada yürüyerek bir tarih rotası oluşturabilirsiniz.
7. Sokullu Mehmet Paşa Camii
Külliye kompleksinin önemli bölümlerinden biri olan cami, 16. yüzyıl Osmanlı mimarisinin Payas’taki önemli örneklerinden biridir.
Külliye ziyaretinde cami, kervansaray, hamam ve çarşı bölümüyle birlikte değerlendirilmesi daha anlamlıdır.
8. Payas Kervansarayı
Kervansaray, Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi’nin en önemli bölümlerinden biridir.
Geniş avlunun çevresinde yolcuların ve kervanların konaklaması için odalar bulunuyordu. Yüksek ve kalın dış duvarlar aynı zamanda güvenlik amacı taşıyordu.
Payas’ın geçmişte İstanbul–Şam–Mekke güzergâhındaki önemli menzil noktalarından biri olduğunu anlamak açısından kervansaray özellikle önemlidir.
9. Payas Hamamı
Külliye içerisinde yer alan hamam, Osmanlı dönemindeki menzil külliyelerinin yalnızca konaklama değil, yolcuların günlük ihtiyaçlarını da karşılayacak şekilde tasarlandığını gösteren yapılardan biridir.
Külliyenin diğer bölümleriyle birlikte ziyaret edilmelidir.
10. Payas Çayı ve Çevresi
Payas Çayı, ilçenin doğal coğrafyasının önemli unsurlarından biridir.
Çevresi özellikle kısa yürüyüşler ve fotoğrafçılık için değerlendirilebilir. Payas’ın deniz ile Amanos Dağları arasındaki konumu, kıyı ve dağ manzaralarının kısa mesafelerde değişmesini sağlar.
11. Amanos Dağları
Payas’ın doğusunda yükselen Amanos Dağları, ilçenin doğal çevresini şekillendiren en önemli coğrafi unsurlardan biridir.
Dağlık alanlarda:
- Doğa yürüyüşü
- Fotoğrafçılık
- Kamp
- Manzara seyri
- Doğa gözlemi
gibi aktiviteler yapılabilir.
12. Fındık Yaylası ve Çevresi
Payas’ın dağlık kesimlerindeki yayla alanları, yaz aylarında kıyı kesimlerine göre daha serin bir atmosfer sunar.
Özellikle doğa meraklıları için Payas’ın yalnızca tarihi yapılarından ibaret olmadığını gösteren alternatif rotalardır.
Payas’ta Yapılabilecek Aktiviteler
🏛️ Tarih Gezisi
Payas’ta en güzel tarih rotası:
Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi → Payas Kalesi → Cin Kulesi → Payas Limanı
şeklinde oluşturulabilir.
📷 Fotoğrafçılık
Özellikle Payas Kalesi, külliyenin avlusu, Cin Kulesi ve eski çarşı fotoğraf çekmek için oldukça uygundur.
🌊 Sahil Gezisi
Tarihi yapıları gezdikten sonra Payas sahiline geçerek Akdeniz kıyısında yürüyüş yapılabilir.
🥾 Doğa Yürüyüşü
Amanos Dağları ve yüksek kesimlerdeki yayla yolları doğa yürüyüşleri için değerlendirilebilir.
🛍️ Yerel Alışveriş
Külliye çevresindeki tarihi çarşı ve yerel işletmelerden hediyelik ve yöresel ürünler alınabilir.
Payas’ta Ne Yenir?
Payas’ta Hatay mutfağının karakteristik lezzetlerini bulabilirsiniz.
Deneyebileceğiniz başlıca yemekler:
- Tepsi kebabı
- Kağıt kebabı
- Döner
- İçli köfte
- Oruk
- Humus
- Muhammara
- Zahter salatası
- Biberli ekmek
- Katıklı ekmek
- Künefe
- Haytalı
Özellikle Payas gezisini İskenderun ve Dörtyol gastronomi rotasıyla birleştirmek, bölgenin farklı yöresel lezzetlerini denemek açısından iyi bir seçenektir.
Payas İçin 1 Günlük Gezi Programı
Sabah
Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi
Kervansaray, cami, hamam ve tarihi çarşı bölümlerini keşfedin.
Öğle
Külliye ve Karacami çevresinde Hatay mutfağından yöresel yemekler deneyin.
Öğleden Sonra
Payas Kalesi → Cin Kulesi
Kale ve çevresindeki tarihi yapıları gezdikten sonra Cin Kulesi’ne geçin.
Akşam
Payas Limanı → Payas Sahili
Günün sonunda sahilde yürüyüş yaparak Akdeniz manzarasını izleyin.
Payas’ta Görülmesi Gereken 10 Yer
- Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi
- Payas Kalesi
- Cin Kulesi
- Payas Limanı
- Payas Sahili
- Sokullu Mehmet Paşa Camii
- Payas Kervansarayı
- Payas Hamamı
- Karacami ve Tarihi Çarşı
- Amanos Dağları
Payas’ın en önemli özelliği, 16. yüzyıl Osmanlı mimarisinin en kapsamlı menzil külliyelerinden birini, tarihi kalesini ve liman-gözetleme sistemiyle birlikte günümüze taşımasıdır. Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi ile Payas Kalesi birbirine çok yakın olduğu için, bu iki yapı mutlaka aynı gezi rotasında görülmelidir.