hattuşa

Hattuşa, günümüzde Çorum’un Boğazkale ilçesi sınırlarında bulunan ve Anadolu tarihinin en önemli arkeolojik merkezlerinden biri olan Hitit İmparatorluğu’nun başkentidir. Yaklaşık MÖ 17. yüzyıldan itibaren gelişen kent, Hititlerin siyasi, dinî ve kültürel merkezi olmuş; anıtsal tapınakları, sarayları, surları ve kapılarıyla büyük bir başkent haline gelmiştir.

Hattuşa, 1986 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilmiştir. Yakınındaki Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı ile birlikte değerlendirildiğinde, Hitit uygarlığını anlamak için Türkiye’deki en önemli arkeolojik alanlardan biridir.

Hattuşa Nerede?

Hattuşa, Çorum’un Boğazkale ilçesinde, Boğazkale yerleşiminin hemen güneyinde yer alır.

Antik kent, yüksek ve engebeli bir arazi üzerine kurulmuştur. Bu konum, Hitit başkentinin savunma açısından güçlü bir şehir olarak gelişmesine yardımcı olmuştur.

Boğazkale’ye gelen ziyaretçiler için Hattuşa, Yazılıkaya ve Boğazkale Müzesi birlikte planlanabilecek bir tarih rotası oluşturur.

Hattuşa’nın Tarihi

Hattuşa’nın geçmişi Hititlerden daha eskiye uzanır. Bölgede Hatti kültürüne ait yerleşim izleri bulunmaktadır.

Kent, MÖ 17. yüzyılın başlarında Hititlerin önemli merkezlerinden biri haline geldi. Hitit kralı Hattuşili I döneminde başkent konumuna yükselen Hattuşa, sonraki yüzyıllarda giderek büyüdü.

Özellikle Şuppiluliuma I, II. Murşili, III. Hattuşili ve IV. Tuthaliya gibi krallar döneminde kent ve Hitit İmparatorluğu büyük bir siyasi güce ulaştı.

Hitit İmparatorluğu’nun MÖ 12. yüzyılın başlarında çöküşünün ardından Hattuşa terk edildi. Daha sonraki dönemlerde bölgede farklı yerleşimler görülse de Hitit başkentinin eski ihtişamı yeniden oluşmadı.

Hattuşa’da Görülecek Yerler

1. Aslanlı Kapı

Aslanlı Kapı, Hattuşa’nın en tanınmış anıtsal girişlerinden biridir.

Kapının iki yanında bulunan büyük taş aslan heykelleri, Hitit taş işçiliğinin en etkileyici örnekleri arasındadır.

Aslan figürleri güç, koruma ve krallıkla ilişkilendirilen semboller olarak değerlendirilir.

Bugün Hattuşa denildiğinde akla gelen en karakteristik görüntülerden biri Aslanlı Kapı’dır.

2. Kral Kapısı

Hattuşa’nın güneydoğusundaki önemli girişlerden biri Kral Kapısıdır.

Kapının iç kısmında bulunan kabartma, geleneksel olarak bir kral figürü olarak tanımlanmış olsa da figürün bir tanrıya ait olabileceğine ilişkin değerlendirmeler de bulunmaktadır.

Kapı, Hitit sanatının anıtsal kabartma geleneğini görmek açısından önemlidir.

3. Sfenksli Kapı

Hattuşa’nın güney bölümündeki Yerkapı üzerinde yer alan Sfenksli Kapı, kentin en dikkat çekici mimari unsurlarındandır.

Buradaki sfenks heykellerinden bazıları geçmişte başka müzelere götürülmüş, daha sonra bir bölümü Boğazkale’ye geri getirilmiştir.

Yerkapı’nın bulunduğu alan aynı zamanda Hattuşa’nın savunma sisteminin ne kadar gelişmiş olduğunu gösterir.

4. Yerkapı

Yerkapı, Hattuşa’nın güney surlarının en etkileyici bölümlerinden biridir.

Yapay olarak yükseltilmiş devasa sur rampası, kentin savunma sisteminin önemli bir parçasıdır. Rampanın altında bulunan tünel, ziyaretçilere Hitit mühendisliği hakkında oldukça etkileyici bir fikir verir.

Yerkapı’nın üst bölümünden çevredeki arazi ve Hattuşa kalıntıları görülebilir.

5. Büyük Tapınak

Hattuşa’nın Büyük Tapınağı, antik kentin en önemli dinî yapılarından biridir.

Tapınak, özellikle Hititlerin baş tanrıları Fırtına Tanrısı ve Arinna’nın Güneş Tanrıçası kültleriyle ilişkilendirilir.

Kompleks içerisinde kutsal alanların yanı sıra depolar, odalar ve çeşitli yardımcı yapılar bulunur.

Büyük Tapınak, Hitit başkentinin yalnızca siyasi değil, aynı zamanda büyük bir dinî merkez olduğunu gösterir.

6. Büyükkale

Büyükkale, Hattuşa’nın yüksek bölümünde bulunan ve kraliyet kompleksinin yer aldığı önemli alandır.

Burada:

Saray yapıları
Yönetim binaları
Depolar
Savunma yapıları
Kraliyet yaşamına ait mimari kalıntılar

bulunmaktadır.

Büyükkale’den Hattuşa’nın geniş bir bölümünü görmek mümkündür.

7. Nişantepe

Hattuşa’da bulunan kaya yüzeyleri ve yazıtlar, Hititlerin tarihî kayıtlarının önemli bölümünü oluşturur.

Nişantepe, özellikle kaya üzerine işlenmiş hiyeroglif yazıtıyla dikkat çeker.

Bu yazıtlar, Hititlerin kendi tarihlerini ve krallarını anıtsal biçimde kaydetme geleneği hakkında önemli bilgiler sağlar.

8. Hattuşa Surları

Hattuşa’yı çevreleyen sur sistemi, antik dünyanın en etkileyici savunma yapılarından biridir.

Kentte iç ve dış surlar, kuleler, kapılar ve savunma yapıları bulunuyordu.

Surların bazı bölümleri bugün hâlâ arazi üzerinde kolayca takip edilebilmektedir.

Hattuşa’nın genişliği düşünüldüğünde, antik kentin yalnızca birkaç tapınaktan oluşmadığı; büyük, planlı ve güçlü biçimde tahkim edilmiş bir başkent olduğu anlaşılır.

9. Poternler

Hattuşa surlarının altında bulunan bazı poternler, gizli veya kontrollü geçiş amacıyla kullanılan tünel sistemleridir.

Yerkapı’daki potern, Hitit mühendisliğinin en etkileyici örneklerinden biri olarak ziyaretçilerin ilgisini çeker.

Bu yapılar, Hititlerin savunma mimarisinde yalnızca kalın duvarlara değil, karmaşık geçiş sistemlerine de başvurduğunu göstermektedir.

10. Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı

Hattuşa’nın yaklaşık birkaç kilometre dışında bulunan Yazılıkaya, Hititlerin en önemli kutsal alanlarından biridir.

Kayalık bir vadinin içerisine yerleştirilmiş tapınak alanında kayalara işlenmiş çok sayıda tanrı ve tanrıça kabartması bulunmaktadır.

Özellikle A galerisindeki uzun tanrı alayı, Hitit sanatının en etkileyici eserlerinden biridir.

Yazılıkaya, Hattuşa ziyaretinin kesinlikle tamamlayıcı parçasıdır.

11. Boğazkale Müzesi

Hattuşa kazılarında ortaya çıkarılan eserlerin bir bölümü Boğazkale Müzesi’nde sergilenmektedir.

Müzede:

Hitit dönemine ait eserler
Çanak ve çömlekler
Mühürler
Yazılı tablet örnekleri
Heykel ve kabartma parçaları
Günlük yaşam objeleri

gibi çeşitli arkeolojik eserler görülebilir.

Hattuşa’yı gezmeden önce veya sonra müzeyi ziyaret etmek, antik kentte görülen kalıntıların daha iyi anlaşılmasını sağlar.

Hattuşa ve Hitit Yazılı Belgeleri

Hattuşa’nın dünya tarihindeki öneminin en büyük nedenlerinden biri, burada bulunan binlerce kil tablet ve tablet parçasıdır.

Bu belgeler sayesinde Hititlerin:

Devlet yönetimi
Diplomasi
Din
Hukuk
Savaşlar
Antlaşmalar
Ekonomi
Günlük yaşam

hakkında ayrıntılı bilgiler elde edilmiştir.

Hattuşa’da bulunan belgeler arasında Kadeş Antlaşması ile bağlantılı metinler de bulunmaktadır.

Hititler ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında yapılan Kadeş Antlaşması, dünya tarihinin en eski yazılı barış antlaşmalarından biri olarak kabul edilir.

Hattuşa’nın UNESCO Dünya Mirası Önemi

Hattuşa, 1986 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilmiştir.

UNESCO açısından alanın önemini oluşturan temel unsurlar arasında:

Hitit İmparatorluğu’nun başkenti olması
Anıtsal mimarisi
Güçlü sur sistemi
Tapınakları
Kraliyet yapıları
Kaya kabartmaları
Yazılı belgeleri
Yazılıkaya kutsal alanı

yer almaktadır.

Hattuşa, böylece yalnızca Türkiye’nin değil, Antik Yakın Doğu ve dünya tarihinin en önemli arkeolojik alanlarından biri olarak uluslararası koruma altına alınmıştır.

Hattuşa’da Yapılabilecek Aktiviteler

Antik kentte yürüyüş yapmak
Aslanlı Kapı’yı görmek
Kral Kapısı’nı incelemek
Yerkapı ve tünel sistemini keşfetmek
Büyük Tapınak kalıntılarını gezmek
Büyükkale’yi ziyaret etmek
Hattuşa surlarını takip etmek
Kaya yazıtlarını incelemek
Yazılıkaya’yı görmek
Boğazkale Müzesi’ni ziyaret etmek
Hitit mimarisini fotoğraflamak
Hitit tarihi hakkında bilgi edinmek
Boğazkale ve çevresindeki diğer tarihî alanları keşfetmek

Hattuşa İçin Örnek Gezi Rotası

Yarım Günlük Hattuşa Rotası

Boğazkale → Büyük Tapınak → Aslanlı Kapı → Kral Kapısı → Büyükkale → Yerkapı → Sfenksli Kapı

Tam Günlük Hitit Rotası

Boğazkale Müzesi → Hattuşa → Büyük Tapınak → Büyükkale → Aslanlı Kapı → Kral Kapısı → Yerkapı → Yazılıkaya

Bu rota, bölgenin hem siyasi başkentini hem de dinî merkezini görmenizi sağlar.

İki Günlük Çorum Hitit Rotası

1. Gün: Boğazkale Müzesi → Hattuşa → Yazılıkaya

2. Gün: Alacahöyük → Alacahöyük Müzesi → Çorum Müzesi → Çorum şehir merkezi

Hattuşa’yı Ziyaret İçin En İyi Zaman

Hattuşa geniş bir açık hava arkeoloji alanı olduğu için ilkbahar ve sonbahar ziyaret açısından oldukça uygundur.

Yaz aylarında gündüz sıcaklıkları yükseldiğinden sabah erken saatlerde ziyaret etmek daha rahat olabilir.

Kışın ise kar yağışı ve soğuk hava antik kentin görünümünü değiştirebilir; ancak arazi koşulları nedeniyle gezi öncesinde hava durumunun kontrol edilmesi önemlidir.

Ziyaret İçin Pratik Öneriler

Rahat yürüyüş ayakkabısı kullanın.
Antik kent geniş bir alana yayıldığı için yeterli zaman ayırın.
Yaz aylarında su ve güneş koruyucu bulundurun.
Yazılıkaya’yı Hattuşa gezisinin aynı gününde ziyaret edin.
Boğazkale Müzesi’ni de programa ekleyin.
Arkeolojik kalıntılara dokunmayın ve yapıların üzerine çıkmayın.
Güncel müze ve ören yeri açılış saatlerini ziyaret öncesinde kontrol edin.

Hattuşa Neden Görülmeli?

Hattuşa’yı özel yapan şey yalnızca eski bir şehir olması değildir. Burada 3.000 yıldan daha eski bir imparatorluğun başkentinin şehir planını, tapınaklarını, saraylarını, surlarını ve anıtsal kapılarını aynı arkeolojik alan içerisinde görmek mümkündür.

Ayrıca Hattuşa’da bulunan yazılı belgeler, Hititleri yalnızca arkeolojik kalıntılardan tanımamızı değil, onların kendi yazdıkları belgeler üzerinden tarihlerini öğrenmemizi sağlamaktadır.

Bu yönüyle Hattuşa, Anadolu’nun tarihî kimliğinin anlaşılması açısından olağanüstü bir öneme sahiptir.

Hattuşa, Anadolu’da kurulmuş en güçlü devletlerden biri olan Hitit İmparatorluğu’nun başkentidir. Büyük Tapınak, Büyükkale, Aslanlı Kapı, Kral Kapısı, Yerkapı, Sfenksli Kapı ve Hattuşa surları antik kentin başlıca görülecek noktalarıdır.

Ancak Hattuşa gezisinin en önemli tamamlayıcısı Yazılıkaya Açık Hava Tapınağıdır. Hattuşa, Yazılıkaya ve Boğazkale Müzesi birlikte ziyaret edildiğinde, Hititlerin siyasi, dinî, mimari ve kültürel dünyası çok daha bütünlüklü biçimde anlaşılabilir.

Tarihi Hitit Başkenti Hattuşa, Boğazköy, Çorum