Gülyalı bölgesinin tarihi coğrafyasını Ordu bölgesinden, yani Orta ve Doğu Karadeniz bölgesinden ayrı ele almak mümkün değildir. Bu nedenle meseleye yerel bir perspektiften yaklaşılmalıdır. Karadeniz Bölgesi’nin genel coğrafi yapısı, ülkemizdeki diğer coğrafi bölgelerden biraz farklıdır. Bu çeşitlilik hem fiziksel, hem insan ve hem de ekonomik coğrafya unsurlarından türetilmektedir.
Ordu yöresi ve dolayısıyla Gülyalı İlçesi, Karadeniz Bölgesi’nin Orta ve Doğu kesimlerinde yer alan topraklarına, dar bir kıyı şeridi sonrası nemli ormanlar ve giderek yükselen engebeli bir arazi yapısıyla sahiptir. Daha derin bölgelerde geniş yaylalar ve otlakların yer aldığı, orman açısından zengin Canik dağları ile Batı Giresun dağlarının Karadeniz ile paralel uzantıları gözlemlenir.
Pazarsuyu, Turnasuyu, Melet ırmağı, Civil deresi, Bolaman suyu ve Elekçi deresi gibi akarsuların denize perpendicular olarak oluşturduğu derin vadiler, Ordu bölgesinin coğrafi yapısının temel unsurlarındandır.
Gülyalı İlçesi dar bir yerleşim alanına sahiptir. Kıyı boyunca yer alan dar bir şerit ve onun arkasındaki yüksekliklere doğru yayılım gösteren köy ve mezra biçimindeki yerleşimler, tipik bir Doğu Karadeniz kıyı yerleşimi özellikleri taşır. Doğu Karadeniz sahillerinde yoğun bir yerleşim ve şehirleşme 19. ve 20. yüzyıllar içerisinde gerçekleşmiştir. Bu durum, nüfus artışı ve son yüzyıldaki sosyal ve ekonomik ilerleme ile uyumlu olmuştur. Önceki yerleşimler, benzer yoğunlukta bir sahil nüfus yapısı oluşturamamış, antik dönemlerde görülen kale-liman tarzı kolonilere özgü yerleşimlerle sınırlı kalmıştır.
Gülyalı bölgesinde 14. yüzyıla kadar dikkate değer bir yerleşim merkezi bulunmamaktadır. Kesinlikle ifade edilebilecek bir durum, 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Hacıemiroğulları Beyliğinin düzenlemesiyle kıyı hattına doğru inmeye başlayan Türkmen boylarının, bölgede yeni yerleşim alanları oluşturması ve bölgeyi hareketlendirdiği gerçeğidir.
Kabaca Gülyalı ilçesi ve doğal olarak Ordu bölgesinin tarihi coğrafyası, batıda Samsun’un Terme ilçesi, doğuda Giresun’un Bulancak ve Piraziz ilçeleri ile güneyde Kelkit ırmağının oluşturduğu geniş bir alanı içerir. Bu alanın tarihi incelendiğinde, birçok farklı kültürün çeşitli zamanlarda yönetim yapılarına dahil olduğu gözlemlenmektedir. Bu kültürlere ait bölgede birçok kalıntı bulunmaktadır.
Antik dönemlerden beri çeşitli kolonilere ev sahipliği yapan bölge, Trabzon Rum İmparatorluğu’nun egemenliği sonrasında Türkmen gruplarının yerleşmesiyle Türkleşmiştir. Gülyalı, tarih boyunca Ebulhayr olarak bilinen bir yerleşimdir ve Hacıemiroğulları Beyliği döneminden sonra Osmanlı Devleti’ne bağlanarak yüzyıllar boyunca varlığını devam ettirmiştir.
Cumhuriyet döneminde çevre nüfusunun artması ve yerleşim alanlarının genişlemesi nedeniyle hizmetlerin en iyi şekilde sunulması amacıyla 1971 yılında belediye kurulması için başvurular yapılmış, ancak “Ebulhayr” isminin Arapça olması sebepli olarak kabul edilmemiştir. Bunun sonucunda “Ebulhayr” adı “yalı” anlamına gelen “kıyı” ile “gül” kelimelerinin bir araya gelmesiyle “Gülyalı” olarak oluşmuş, ardından yapılan müracaatlar neticesinde 29.02.1972 tarih ve 10645 sayılı kararname ile Alibey ve Eski Sayaca köylerinin birleşmesiyle Gülyalı Belediyesi kurulmuştur.