İlkadım, Samsun’un Karadeniz kıyısında yer alan, denizden 5 m yükseklikteki ve 152.28 km² yüzölçümüne sahip olan merkez ilçesidir. İlçede 61 mahalle bulunmaktadır ve Karadeniz Bölgesi’nin en nüfuslu ilçesidir. İlçe doğuda Canik, kuzeyde Karadeniz, batıda Atakum ve güneyde Kavak ile çevrilidir. İlçenin en büyük beş mahallesi sırasıyla; Fevzi Çakmak, Kazım Karabekir, Adalet, Bahçelievler ve Kadıköy olup, bu mahalleler ilçe nüfusunun yaklaşık %25’ini teşkil etmektedir.
Dündar Tepe höyüğünde gerçekleştirilen arkeolojik çalışmalar ve incelemeler, Kalkolitik ve Bakır Çağına ait bir uygarlığın varlığını gün yüzüne çıkarmıştır. Anadolu’da Yunan kolonilerinin oluştuğu zamanda ilçe, Amisos adını taşıyan küçük bir yerleşim alanıydı. Şehrin, İon şehir devletlerinden Miletoslular (Millet) tarafından inşa edildiği düşünülmektedir.
Yeryüzü şekilleri açısından üç farklı özellik sergiler. Birinci bölüm güneydeki dağlık alan, ikinci bölüm; dağlık alan ile kıyı arasında yer alan yaylalar, üçüncü bölüm ise yaylalarla Karadeniz arasındaki kıyı ovalarıdır.
İlçede baskın rüzgarlar genellikle mevsimlere bağlı olarak değişiklikler gösterir. Yaz aylarında Karadeniz Bölgesi’nde yerel yüksek basınç, Anadolu’da ise yerel bir alçak basınç merkezi oluşur. Bu nedenle Karadeniz’den antisiklon merkezi yönünde esen rüzgarlar meydana gelir ve bunlar kuzeydoğu ve kuzeybatı yönünde eser. Kış mevsiminde geçici düşük basınç merkezlerinin etkisi altındadır. İlçede güneybatı ve güneyden gelen kuru sıcak rüzgarlar, bölgede bulunan nem oranını düşürür.